Wednesday, May 11, 2011

KHUMFA (BEDBUGS)

Khumfa han ti ila chu a tam zawk hi chuan kan hre kher lo maithei..mahse Bedbugs han tih erawh hi chuan kan hre lar fu maithei. Tunlai huan ah chuan khumfa nei nih chu a zahthlak in a tawp thlak ah kan ngai tawh hial ang. Khumfa hi khawvel indopui II hma lam khan USA ah lo hmuh tawh niin,DDT hmang khan an lo do let ve mai thin.Indopui a zawh hnu khan hmun hrang hrang ah a lo darh chho ta zel a.mihring taksa,thawmhnaw leh ramsa thleng in a in kai darh theih ani.
Khumfa puitling te hi a an rawng chu asenuk (Reddish-brown) ni in,an pian hi a sawl a, an taksa dung zawng hi 4-5mm a sei te ni in a vang zawng hi 1.5-3mm te ani tlangpui bawk. A note keu hlim erawh hi chu an rawng hi eng(lighter) deuh zawk in an buang deuh thak a,an lo thanlen hnu in an rawng te hi ain thlak chho ve zel ani.



Khumfa te hi −10 °C (14.0 °F) ah ni nga chhung an dam thei a. −32 °C (−26 °F) ah erawh chuan 15mins vel an dam thei thung. 45 °C a lum ah te pawh an la dam thei thung bawk.Tin Carbon dioxide tamna hmun ah hian an khawsa rei theilo hle
Khumfa te hi thisen dawt thin insect (hematophagous)an ni a.Thisen lum eng thisen pawh an duh vek a.Thisen dawrttur dang an hmuh loh hian mihring te hi an bei mai thin ani. Zan thim ah an tawmkuk atang alo chhuak in mihring thisen chu lo dawt in an puar hnu ah an tawmkuk ah chuan an let leh mai thin a,thisen dawt miah lo pawh hian a note te hi thla 2 vel chu an dam in,a puitling tawh te phei chu kum khat te pawh an dam thei bawk.
Chi an in thlah pawh hian a pa(male) chuan a nu(female) pum chu titet in a serh chu a thun lut a,ti chuan anu pum chhung ah chuan a chi (sperm) chu thun in a nu chu alo rai ta thin ani.A chang phei chuan anu leh apa te chu inhai ve in apa leh pa lo in pawl tum te pawh an awm ve thin niin mi thiam te chuan an sawi


Khumfa sehna hnu hi taksa ah thosi te ang em em in a thak ve nghal vat loh avang leh zan muthilh laia min seh thin avang hian khumfa ka nei ve lo tih mai te pawh a awl hle. khumfa seh hian taksa ah lo bawl chhuak in alo sen a, rei lo te hnu ah a reh ve leh mai bawk a thak na lem lo ani..A nih I khum kil kar,dawhkan leh thuthleng,bang leh poster tar kar te kha han en thuak la.thil bal dum bet I hmu nual em a ..chutiang I hmu anih ngat chuan a khumfa chu hmu lo mah la i in ah khumfa an awm ngei ani tih pha hauh suh ang che..Khumfa te hi hmun biru tak2 ah an awm thiam em em a hmuh mai te hi an har hle mahse uluk taka en chuan khawimaw lai kil kar te ah te hian an lo awm khawm ve a,an tui te pawh alo awm nuaih thin ani…An mahni tak aiin an sulhnu atang in chhui leh hmuh an awl zawk.
Khumfa hi in a neih tawh chuan a za aza hi atihrem theih lo ti la kan sawisual thui awm lo e.Ram changkang ah te chuan damdawi leh chemical hmang in expert an ruaia khatiang kha keini ah chuan arem ve loh avang leh mahni thiam ang anga tihrem tum kan nih avang in thah mang hi anhar hle a ni.Insectkiller kan tih ang te leh eng spray emaw hmang in han kap pawh ni ila,an chau a ahnu ah chuan an harh leh thei tho ni (keimah ngei in ka test a Baygon insect kiler india siam hian ka kappa,atir chuan an chau nge an let ve tawpa mahse ahnu 10mins ah chuan an harh in an vak sawn leh tho..)khumfa te hi sawi taw hang in thah kim an hara,chemical han hman vak te hi mihrng te tan a tha mang bawk si lo..A nei tan chuan a manganthlak duh khawp thin mai??
Phai khawlum a Institution hostela awm thenkhat te hian Khumfa chu innei ve ngei ang ka ring,Thing khum ah hian an tam duh em2 a thah kim an har si,tuiso chial ten kei pawh hian kan leih a tir chuan reh ve mai mahse a hnu kar khat ah hia chuan an lo awm leh thin a.ka thianpa phei chuan min seh ka hre ngai chuang lo lo awm mai mai tehse tiin a that peih tawh lo hial a…Mattress te leh khum te hi uluk tak en kawl in, polythene a lukham poh pack vek hman hi atha khawp mai..mutbu kar a an awm tawh phei chuan an dinhmun atha hle..kan thawmhnaw hak lai kan dah te kha khum vela tang ahla thei ang ah ni se,akhat tawk a veh reng pawh atha hle…

(Vawin poh hian haw dawn tawh aruai ah k akhum chu ka laminate a ,matress te pawh thiat vek in tuiso in ka leih vek a chuan bedshhet pakhat in ka thuikhawm leh veka,rilru ah alolang ema ka post mai ani e....khumfa awmlohna ram Mizoram ah haw chak tawh e...)

Saturday, May 7, 2011

INKAWP



Ingaihzawnna chung chang ah hian engteh ual chu ni lemlo mah ila,ka mit leh beng a tunhnai a ka hriat hian mak ka ti a,ka vei riau a,awihawm loh ka ti bawk sia mahse a ni miau bawk si…..
A s tory chu hei hi a ni, Final year kan ni ve tawh vang in nikum lama architect tur a Bhutan a tanga lokal te chuan kan batch chu min rawn bel deuh chawta.An mahni rawn hruaitu nu te nen lam khan keini pawn kan lo buaipui ve a. Kan nula lo awmthar te pawh chuan u en in avai in koh dan tak in bhaya tiin min ko ve thin nghe nghe a mahse keiman ka duh loh vang in mi min koh dan pangai in mama tiin ka in koh tir a. class an tan a thla 2 em aliam hma chuan an zinga pakhat chuan hnamdang rampawn ami kan junior tho nen chuan an in ngaizawng nghal der maia.Tin, midang pahnih pawh chuan ngaihzawng an nei leh ta maia , an fel in min zahder em em tho a mahse rin ai tak khan an tuanrang hlom kha mak kan ti angreng a.
Ka sawi tumber a tir angaizawg nei hmasa ber nu hi a bialpa Dubai lama khawsa anni bawka sum hi an ngah niang,5 star hotel ah ngat chawlh leh weekend te an va hmang dun thina. .Hun aliama university exam a lo hnaih chuan kan senior Naga thenkhat pawh subj ba pe tur in an lo chhuk thla leh tana. Thla liam ta mai khan kan Lodge ah Mopin Arunachal ho hnam peng pakhat festival kan lawm a .Tah pawh chuan kan Junior hmeichhia te leh Naga pa kan senior te pawh chu an lo in hmel hriat chho ta a.Naga pa pawh hian engg zirlai ve tho khawhran ah ngaihzawng neiin a awma, ani pawh nikum lam tang tawh ina ava zin in kar chuang fe2 hotel lam ah hunt e pawh an hmang ve tho a. Tun thleng ina an la in ngaizawng renga..
Chutia Mopin kan hmanzawh atang zan thumna vel ah chuan hmeichhe ho chuan min rawn phone ka thianpa number chu min rawn dila, ka thawn ve maia ti chuan enge thleng ka hre chhunzawm lo…karliamta khan exam kan neih tawh vang in room ah lehkhazir in ka thu a.kan hmeichhe nu chu dar 2pm vel ah lokalin rei lo te a awma ,ka chhuak lawk dawn a tiin a kal leh maia. Tlai alo nih in IPL en tur in naga ho lodge a kan TV room chu ka pana.a opposite room chiah chu kan thianpa ber room chu ania a,tlailam dar nga nih chuan kawngka rawn ri rawk rawk a .anni pahnih hmeichhia Bhutan nu leh Naga kan senior chu an lo chhuak dun ta maia…Min rawn en a an nui vur vur ringawt a engmah phei chu an sawi lo ve ve a an kal chhuaka..
Ka ngaihtuah chhunzawma mak ka tih em em chu anni pahnih khan ngaihzawng annei ve ve a. chutah ngaizawng annei tih an in hre ve ve chunga fianrial hun an han hmang thei kha mak hi ka ti a.Lo in bia in phone ah te chuan lo inkawm se, thian ho zing ah pawh lo infiam bawrh bawrh se ka se thiam lutuk.mahse kar khat erh awrh chauh inhria,kawplai nei ve ve si in a fianrial hun an ahan hmang dun thei kha mak tihna ka nei a.
Hetiang nag mai mai hian a mi in ngaihzawnna hi kan lo lak ual au thin le….. Nupui pasal han innei ila khawlai khawi ilo kal hnu ah hian kan lo kawp tawh ten en hian chhungkua hian kan in pel suau suau mai anga rilru ah hian hunliamta hi alang uarh uarh duh mai awm mange aw ka ti…??
( He thu hi atak2 anih rualin mimimal chanchin han in ziah sak pawh ka inthiamlo angrenga mahse an hming engmah ka thailang chuang lo a pawi lo tur ah ngai ila.Mizo anni lo bawk a,he thuziak hi lo hmu pawh nise an hrethiam chuang lo ang ha2…..)

Friday, March 11, 2011

Thlawhna ah ka chuang ve a - Part 1


   Masi ruai kan theh zo deuh choh maw tih ah vai thiante hnen atangin phone call ka dawng a.Jan ni 6 leh 7 ah practical kan exam dawn an rawn ti ta mai …Masi chawlh hmanga ka chhuk lehna tur rel ticket ka lak pawh 6 jan ah Gauhati tang nisi.Chutah lohtheih loh in Thlawhna a kal a ngai a,rangtak in kan chhungte Aizawl lam ami te chu arang lam a Trivandrum  awmlo pawh a Bangalore thlengtal Thlawhna Ticket ni 4 emaw ni 5 ami lo la tur in kan in chaha.A awm chhun ni  5th  mi  Bangalore thleng chu Rs 13k chuang in an lo la tawp mai a.

            Kan chhuah ni tur a lo thleng a.Aizawl atang chuan Lengpui pan chuan kan tlan ta par par a,kawng chu kan ram hruai tu ten Rulngan pa angzar anlo thin ang kha niber in ka hria , alo mam tha em me maia,nuam veu veu tak ani.Tetlai fur khaw nal kara motor tang ke slip kan en thin na hmun nen chuan in ang lo tak ani. Kan mi hausa te zin lam leh hawlam khan ani bawk a zahpuiawmloh khawp mai,silchar lam kawng ah te hian zin ve in Sumo hnung ah te hian thu ve se, Kawng chhia hian han thap chho ve tak tak se Assam ram chhung kawng pawh hi an timam duh main ka ring. ka han in ngaituah thla neuh neuh a thlawhna ka vawikhat chuanna tur ani si, chutah hmelhriat nei lawk bawk si lo,ka huphurh ru khawp maia.Ka rel chuanna hmasaber tuma ka pawhdin te kha ka hrechhuak thar leh rum rum a.Tuntum chu engthil mah a nuihzat thlak zawng emaw a pawi zawng in ka ti tawh lo ti in ka in ti rilru a.
            Tlai lam dar 3 kha ka chhuah hun tur ania a, a lehkha a alan dan chuan Dar 1 ah in report tur an tih vangin Dar 1 hma a thlen hman loh hlau in kan hmanhmawh khawp mai a. Lengpui airport hi akal chu sawi loh, Ruotmawii lokal tuma an hmuahna TV a kan lo en kha ka hmuh chian ber ala ni awm e. Kan han thleng a,motor te park fel hnu chuan kan lut ve rawih a.Mi an lo in tlar thup maia,Dar  1 a pelh deuh tawh avang in ka chuanpui tur tr anniang a ti in ka in tlar ve tawp maia.security hcuan ka lehkha an han en chuan,’ka Pu nang chu dar 3 ah daih tur ania,lo la nghak hrih rawh sawtah sawn’ tiin thutna chu min kawhhmuh a. Chutah rilru ah chuan ‘Tu Pu Nge’tih hla lo nghal a. Lehlam hawi a nui chung chuan ka in nawr chhuak leh a.Thlawhna akhat tawk in an lo thleng renga,ka chuanna tur ani ang a tiin Gallery atang chuan ka chhuk ve ziah a, ka chhuk dawn apiang in min thlahtu te nen chuan kan in chibai in kan in mangtha ve ziah a.vawi 5 dawn lai chu kan in thlah hman in ka hria.
            Dar 3 alo nih chuan kan thlawhna tur pawh chu alo thleng tawh a. Au rinna chher leh fiah lo tak chuan Kingfisher Kolkata a kal tur te in report thei e rawn tia. Beidawn hnu lam ah chuan ka in nawr lut ve a a.Ka bag hlui ve tawh tak. Inhnawh khat ve tun tawh mai chu scan tur chuan kan dah ve a,Ka bag pakhat erawh chu ka ak a.Ka hlau ber chu an scan hun ah ka bag a ka dah ho kha an hmu thei awmsia. Choak ka perh nan ti a Sairawkherh ka dah kha an hmu anga,min lak chhuahtir ang tih kha ka hlau ber a.A chhan pawh nula chhelo tak tak kha an in tlar ve thum bawk si vang ani.Thin phu dep dep a ka nghah hnu chuan engmah an sawi ta lo athawk khat nan thaw huai a.Chutah Ticket te kan han ti fel a,kan kal dawntak tak ta ni a lan vang in min thlahtute lam chu ka pan a kan in mangtha ta tak tak a. Waiting hall a luh dawn chuan kan Bag ah bakah kan kekawr ip thleng in min lo dap vek mai lo ni a. Ka bag an han hai chu Chawhma lama Zion street a,Pitarte zawrh Nawhlung ka lei thar, A zuar tu Pitar hnen a Vairama ka ken tur ka tih vang a,phur tak a a nawhlung neihzinga sei tha ber min pek chu ah luh an phal ta lo a.Chutilai kar ah an phawrh chuak ta hu hu mai.Mi dang ho chuan min en haw hlawm, engemaw ti zawng tak kha chuan Burma Tanakha tlawn te pawh a ang a, Lo nita pawh nise tlangval pumpa ken tan chuan awm bawk si lo.Min entu thenkhat leh ka bula intlar ve te pawh chu an nui vur vur hlawma a.Enge maw ken an phalh loh khatiang mai mai te chu ,Pilot te hnen ah ‘He kan chuanna thlawhna hi Kolkata ah tum lo in Delhi a  tum tur ani, thu in awih lo in awm chuan Nawhlung hian ka chhu hlum ang che u’ ka tih an hlau ber a mawni dawnni.Vanneih a siam in pakhat chuan I Thawmhnaw dahna zing ah va dah ve rawh tiin tha deuh in min hrilh a,ka bag chhung ah chuan ka va dah ve  leh ta mai a.
            Chtia kan lut chu mi an lo thu deuh hmur tawh a. Tlarhnung ber ah chuan Hmeichhe tleirawl ngo no zet mai hi amah in alo thu a, inti polite tak in thut rem leh rem loh te chu kan zawt ve a. Chutah abul cheta thut nghal chu ka in thlahrung ve deuha, thutna pakhat dah awl in a kiang ah chuan ka thu ve a.A hmel ka  mitsir thin, mi biak a tum hmel loh emai tiin be hmasa tu nih kan chuha. Aizawl khawiveng ah nge in awm nang ? kan ti nghal ringawt a.Lunglei khua zawk kan nia,Serkawn ah kan awm an ti chu rilru ah sap missionary te an lo lang nghal a,Sap thlah kal zel ini em ka ti hman thelh a,ka in sum hman hram zawk a.Kan be chho tan a Bangalore kal ve tur anih thu te leh kan Thlawhna te pawh a in an zel vang chuan a bula awm hnaih chu tha riau in ka hria a.Chuti lai kar ah lo chhelo zek bawk nen. Kan kal chhuah hun dawn chuan inthiarna ah luh aduh vang in,ka Bag hi min lo en sak aw tia, phur tak in ka lo aw hmiaha, chuatah in tih lak mark that duh in,ka bag ah nen a bag khai chung chuan chhuak tur chuan ka in line ve a.Alo let leh chuan ka hma ah chuan kan dintir ngei a,a lawmthu sawi hmel te kha Vainula samkir saluar ha ho ai chuan hmuh a va nuam tak em aw.

            Thawlhna chu ka hnaih ta tual2 a ka rap deuh ti tih tlat a,riru ah thlawhna tla vel te lo lang uar uarh a, ka tleirawl tawn thar chua thian alo la nghah duh vang in ka kal san ta a.Ka lut dawn ta tak tak tep tawh ,kailawn rahka ah kan pen chho a chutah leh vai nula pathum chhelo tawk tawk mai hian Good afternoon sir min lo ti pah a min lo nuihseih hmel han hmu kha chua  va nuam em aw.Filmstar te pawh an ang a,ka lak ah beisei an nei niang annuih dan hi,min star a ni hrim hrim han ti dawn ila hmel ah eng ak ni bik si lo,ka lo kal muang deuh nge ka hnung ami te chuan min rawn nam avang in an lo dinna bul chu ka kal pel thei hram a.Ka thutna tur te kan thlang chu duhthusam ang ngei mai in tukverh bul ka chang a,ka bul ah chuan mipa pakhat hi alo thu ve bawk a.kan han in rem fel chuan air hostess pakhat chuan instruction hi arawn pe a,a hmel leh pian mawlh mai chu ka lo en a, eng eng nge a rawn show pawh ka lo hre lo. Seat belt vuah na chang pawh ka lo hre lo a ahnu ah min rawn hrilh leh a. kan han thlawk chhuah tur an tlang ri vung vung a chutah kan inkap chhuak chiah mai chu nuam hi kan ti khawp a.